( 307 ) హితోపదేశం నీతి సూక్తులు ( సంస్కృతం ) – 200


మఙ్గళాచరణం:

1 సిద్ధిః సాధ్యే సతామస్తు ప్రసాదాత్తస్య ధూర్జటేః |
2 జాహ్నవీఫేనలేఖేవ యన్మూర్ధ్ని శశినః కలా ||

గుణవాన్:

3 యస్య కస్య ప్రసూతో2పి గుణవాన్ పూజ్యతే నరః |
4 ధను ర్వంశవిశుద్ధో2పి నిర్గుణః కిం కరిష్యతి ||
5 మాతాపితృకృతాభ్యాసో గుణితామేతి బాలకః |
6 స జాతో యేన జాతేన యాతి వంశః సమున్నతిమ్ |
7 కో2ర్థః పుత్రేణ జాతేన యో న విద్వాన్న ధార్మికః |
8 వరమేకః కులాలమ్బీ యత్ర విశ్రూయతే పితా ||
9 పుణ్యతీర్థే కృతం యేన తపః క్వాప్యతిదుష్కరమ్|
10 తస్య పుత్రో భవేద్వశ్యః సమృద్ధో ధార్మికః సుధీః ||

ధర్మః

11 ఆహారనిద్రా భయమైథునం చ
12 సామాన్యమేతత్ పశుభిర్నరాణాం |
13 ధర్మో హి తేషా మధికో విశేషో
14 ధర్మేణహీనాః పశుభిః సమానాః ||
15 ఇజ్యాధ్యయన దానాని తపః సత్యం ధృతిః క్షమా |
16 అలోభ ఇతి మార్గో2యం ధర్మస్యాష్టవిధః స్మృతః ||
17 తత్ర పూర్వశ్చతుర్వర్గో దంభార్థమపి సేవ్యతే |
18 ఉత్తరస్తు చతుర్వర్గో మహాత్మన్యేవ తిష్ఠతి ||
19 జలమగ్నిర్విషం శస్త్రం క్షుద్వ్యాధిః పతనం గిరేః |
20 నిమిత్తం కిఞ్చిదాసాద్య దేహీ ప్రాణైర్విముచ్యతే ||
21 అర్థాః పాదరజోపమాః గిరినదీ వేగోపమం యౌవనం
22 ఆయుష్యం జలలోలబిన్దు చపలం ఫేనోపమం జీవితమ్ |
23 గృహీత ఇవ కేశేషు మృత్యునా ధర్మ మాచరేత్ ||
24 యో ధృవాణి పరిత్యజ్య అధృవాణి నిషేవతే |
25 ధృవాణి తస్య నశ్యన్తి అధృవం నష్టమేవ హి ||

ఆత్మవత్:

26 మాతృవత్పరదారేషు పరద్రవ్యేషు లోష్టవత్ |
27 ఆత్మవత్సర్వభూతేషు యః పశ్యతి స పణ్డితః ||
28 ప్రాణా యథాత్మనో2భీష్టా భూతానామపి తే తథా |
29 ఆత్మౌపమ్యేన భూతేషు దయాం కుర్వన్తి సాధవః ||
30 అయం నిజః పరోవేతి గణనా లఘుచేతసామ్ | పే.19
31 ఉదారచరితానాం తు వసుధైవ కుటుంబకమ్ ||

సంతృప్తి:

32 సర్వా ఏవాపద స్తస్య యస్య తుష్టం న మానసమ్ ||
33 సర్వాః సమ్పత్తయ స్తస్య సన్తుష్టం యస్య మానసమ్ |
34 సన్తోషామృత తృప్తానాం యత్సుఖం శాన్తచేతసామ్ |
35 కుత స్తద్ధనలుబ్ధానాం ఇతశ్చేతశ్చ ధావతామ్ ||

సుఖదుఃఖాలు – సాపేక్షం :

36 శశినీవ హిమార్తానాం ఘర్మార్తానాం రవావివ |
37 సుఖ మాపతితం సేవ్యం దుఃఖ మాపతితం తథా |
38 చక్రవ త్పరివర్తన్తే దుఃఖాని చ సుఖాని చ ||

హితైషులు:

39 మాతా మిత్రం పితా చేతి స్వభావాత్త్రితయం హితమ్ |
40 కార్యకారణతశ్చాన్యే భవన్తి హితబుద్ధయః ||
41 సుహృదాం హితకామానాం యః శ్రుణోతి న భాషితమ్ |
42 విపత్సన్నిహితా తస్య స నరః శత్రునన్దనః ||
43 శాస్త్రాణ్యధీత్యాపి భవన్తి మూర్ఖాః
44 యస్తు క్రియావాన్ పురుషః స విద్వాన్ |
45 సుచిన్తితం చౌషధ మాతురాణాం
46 న నామమాత్రేణ కరోత్యరోగమ్ ||
47 మనస్యన్య ద్వచస్యన్యత్ కార్యమన్యద్ దురాత్మనామ్ |
48 మనస్యేకం వచస్యేకం కర్మణ్యేకం మహాత్మనామ్ ||

దైవం – మానవ ప్రయత్నం:

49 ఆయుః కర్మ చ విత్తం చ విద్యా నిధన మేవ చ |
50 పఞ్చైతాన్యపి సృజ్యన్తే గర్భస్థస్యైవ దేహినః ||
51 పూర్వజన్మ కృతం కర్మ తద్దైవమితి కథ్యతే |
52 తస్మాత్పురుషకారేణ వినా దైవం న సిధ్యతి ||
53 న దైవమపి సఞ్చిన్త్య త్యజేదుద్యోగమాత్మనః |
54 అనుద్యోగేన తైలాని తిలేభ్యో నాప్తుమర్హతి ||
55 దైవం నిహత్య కురు పౌరుష మాత్మశక్త్యా
56 యత్నే కృతే యది న సిధ్యతి కో2త్ర దోషః ||
57 ఉద్యమేన హి సిధ్యన్తి కార్యాణి న మనోరథైః |
58 న హి సుప్తస్య సింహస్య ప్రవిశన్తి ముఖే మృగాః ||
59 యథా హ్యేకేన చక్రేణ న రథస్య గతిర్భవేత్ |
60 ఏవం పురుషకారేణ వినా దైవం న సిధ్యతి ||
61 యథా మృత్పిణ్డతః కర్తా కురుతే యద్యదిచ్ఛతి |
62 ఏవమాత్మకృతం కర్మ మానవః ప్రతిపద్యతే ||
63 త్రిభిర్వర్షై స్త్రిభిర్మాసై – స్త్రిభిః పక్షై స్త్రిభిర్దినైః |
64 అత్యుత్కటైః పాపపుణ్యై – రిహైవ ఫల మశ్నుతే ||

విద్యా:

65 సర్వద్రవ్యేషు విద్యైవ ద్రవ్యమాహు రనుత్తమమ్ |
66 ఆహార్యత్వా దనర్ఘత్వాద్ అక్షయత్వాచ్చ సర్వదా ||
67 సర్వస్య లోచనం శాస్త్రం యస్య నాస్త్యన్ధ ఏవ సః ||
68 విద్యా శాస్త్రస్య శాస్త్రస్య ద్వే విద్యే ప్రతిపత్తయే |
69 ఆద్యా హాస్యాయ వృద్ధత్వే ద్వితీయా22ద్రియతే సదా ||
70 అజరామరవత్ ప్రాజ్ఞో విద్యామర్థం చ చిన్తయేత్ |
71 విద్యా దదాతి వినయం వినయాద్యాతి పాత్రతామ్ |
72 పాత్రత్వా ద్ధనమాప్నోతి ధనాద్ధర్మం తతః సుఖమ్ ||

విద్యావిహీనాః, మూర్ఖాః

73 రూపయౌవనసమ్పన్నా విశాలకులసమ్భవాః |
74 విద్యాహీనా న శోభన్తే నిర్గన్ధా ఇవ కింశుకాః ||
75 మాతా శత్రుః పితా వైరీ యేన బాలో న పాఠితః |
76 న శోభతే సభామధ్యే హంసమధ్యే బకో యథా ||
77 మూర్ఖో2పి శోభతే తావత్ సభాయాం వస్త్రవేష్టితః |
78 తావచ్చ శోభతే మూర్ఖో యావత్కిఞ్చిన్న భాషతే ||

సత్సఙ్గం:

79 ఆకరే పద్మరాగాణాం జన్మ కాచమణేః కుతః ||
80 కాచః కాఞ్చన సంసర్గాద్ధత్తే మారకతీం ద్యుతిమ్ |
81 తథా సత్సన్నిధానేన మూర్ఖో యాతి ప్రవీణతామ్ ||
82 హీయతే హి మతిస్తాత ! హీనైః సహ సమాగమాత్ |
83 సమైశ్చ సమతామేతి విశిష్టైశ్చ విశిష్టతామ్ ||
84 కీటో2పి సుమనఃసఙ్గాత్ ఆరోహతి సతాం శిరః |
85 అశ్మాపి యాతి దేవత్వం మహద్భిః సుప్రతిష్ఠితః ||
86 గుణా గుణజ్ఞేషు గుణా భవన్తి
87 తే నిర్గుణం ప్రాప్య భవన్తి దోషాః |
88 ఆస్వాద్యతోయాః ప్రవహన్తి నద్యః
89 సముద్రమాసాద్య భవన్త్యపేయాః ||

దృక్పథం:

90 అర్థాగమో నిత్యమరోగితా చ
91 ప్రియా చ భార్యా ప్రియవాదినీ చ |
92 వశ్యశ్చ పుత్రో2ర్థకరీ చ విద్యా
93 షడ్ జీవలోకస్య సుఖాని రాజన్ ||
94 సుజీర్ణమన్నం సువిచక్షణః సుతః
95 సుశాసితా స్త్రీ నృపతిః సుసేవితః |
96 సుచిన్త్య చోక్తం సువిచార్య యత్కృతం
97 సుదీర్ఘకాలే2పి న యాతి విక్రియామ్ ||
98 పూజనీయో యథాయోగ్యం సర్వదేవమయో2తిథిః ||
99 అనభ్యాసే విషం విద్యా అజీర్ణే భోజనం విషమ్ |
100 విషం సభా దరిద్రస్య వృద్ధస్య తరుణీ విషమ్ ||
101 భార్యా రూపవతీ శత్రుః పుత్రః శత్రు రపణ్డితః ||
102 యౌవనం ధనసమ్పత్తిః ప్రభుత్వ మవివేకితా |
103 ఏకైక మప్యనర్థాయ కిము యత్ర చతుష్టయమ్ ||
104 త్యజేదేకం కులస్యార్థే గ్రామస్యార్థే కులం త్యజేత్ |
105 గ్రామం జనపదస్యార్థే స్వాత్మార్థే పృథివీం త్యజేత్ ||

సత్కాలక్షేపం :

106 సంసార విషవృక్షస్య ద్వే ఏవ రసవత్ఫలే |
107 కావ్యామృత రసాస్వాదః సఙ్గమః సుజనైః సహ ||
108 కావ్యశాస్త్రవినోదేన కాలో గచ్ఛతి ధీమతామ్ |
109 వ్యసనేన చ మూర్ఖాణాం నిద్రయా కలహేన వా ||

సుగుణాలు:

110 శుచిత్వం త్యాగితా శౌర్యం సామాన్యం సుఖదుఃఖయోః |
111 దాక్షిణ్యం చానురక్తిశ్చ సత్యతా చ సుహృద్గుణాః ||
112 దానం ప్రియవాక్సహితం జ్ఞానమగర్వం క్షమాన్వితం శౌర్యమ్ |
113 విత్తం త్యాగనియుక్తం దుర్లభ మేతచ్చతుష్టయం లోకే ||
114 వినా2ప్యర్థై ర్వీరః స్పృశతి బహుమానోన్నతి పదం
115 సమాయుక్తో2ప్యర్థైః పరిభవపదం యాతి కృపణః |
116 ఉత్సాహసమ్పన్న మదీర్ఘసూత్రం
117 క్రియావిధిజ్ఞం వ్యసనేష్వసక్తమ్ |
118 శూరం కృతజ్ఞం దృఢసౌహృదం చ
119 లక్ష్మీః స్వయం యాతి నివాసహేతోః ||
120 మృద్ఘటవ త్సుఖభేద్యో దుఃసాన్ధశ్చ దుర్జనో భవతి |
121 సుజనస్తు కనకఘటవద్ దుర్భేద్యశ్చాశు సన్ధేయః ||
122 ఆమరణాన్తాః ప్రణయాః కోపా స్తత్క్షణభఙ్గురాః |

భయం :

123 అపరాధో న మే2స్తీతి నైత ద్విశ్వాస కారణమ్ |
124 విద్యతే హి నృశంసేభ్యో భయం గుణవతా మపి ||
125 తావద్భయస్య భేతవ్యం యావద్భయమనాగతమ్ |
126 ఆగతం తు భయం వీక్ష్య నరః కుర్యాద్యథోచితమ్ ||
127 ఉపాయేన హి యచ్ఛక్యం న తచ్ఛక్యం పరాక్రమైః |
128 అల్పానామపి వస్తూనాం సంహతిః కార్యసాధికా |
129 తృణైర్గుణత్వమాపన్నై – ర్బద్ధ్యన్తే మత్తదన్తినః ||

దుర్గుణాలు :

130 ఈర్ష్యీ ఘృణీ త్వసన్తుష్టః క్రోధనో నిత్యశఙ్కితః |
131 పరభాగ్యోపజీవీ చ షడేతే దుఃఖభాగినః ||
132 షడ్ దోషాః పురుషేణేహ హాతవ్యా భూతిమిచ్ఛతా |
133 నిద్రా తన్ద్రా భయం క్రోధ ఆలస్యం దీర్ఘసూత్రతా ||

వ్యవహారం – ప్రవర్తన:

134 కార్యనాశం మనస్తాపం గృహే దుశ్చరితాని చ |
135 వఞ్చనం చాపమానం చ మతిమా న్న ప్రకాశయేత్ ||
136 వ్యవహారేణ మిత్రాణి జాయన్తే రిపవస్తథా ||
137 అమ్భాంసి జలజన్తూనాం దుర్గం దుర్గనివాసినామ్ |
138 స్వభూమిః శ్వాపదాదీనాం రాజ్ఞాం మన్త్రీ పరం బలమ్ ||
139 రాజా కులవధూర్విప్రా మన్త్రిణశ్చ పయోధరాః |
140 స్థానభ్రష్టా న శోభన్తే దన్తాః కేశా నఖా నరాః ||
141 స్థానముత్సృజ్య గచ్ఛన్తి సింహాః సత్పురుషా గజాః |
142 తత్రైవ నిధనం యాన్తి కాకాః కాపురుషా మృగాః ||
143 యస్మిన్దేశే న సమ్మానో న వృత్తి ర్నచ బాన్ధవః |
144 న చ విద్యా22గమః కశ్చి – త్తం దేశం పరివర్జయేత్ ||
145 మా సమీక్ష్య పరం స్థానం పూర్వమాయతనం త్యజేత్ ||

శరీరం:

146 శరీరస్య గుణానాం చ దూరమత్యన్తమన్తరమ్ |
147 శరీరం క్షణవిధ్వంసి కల్పాన్తస్థాయినో గుణాః ||
148 అభ్రచ్ఛాయా ఖలప్రీతి ర్నవసస్యాని యోషితః |
149 కిఞ్చిత్కాలోప భోగ్యాని యౌవనాని ధనాని చ ||
150 రోగశోకపరీతాప – బన్ధనవ్యసనాని చ |
151 ఆత్మా2పరాధవృక్షాణాం ఫలాన్యేతాని దేహినామ్ ||
152 వ్యాధితస్యౌషధం పథ్యం నీరుజస్య కిమౌషధైః ||

ధనం :

153 జనయన్త్యార్జనే దుఃఖం తాపయన్తి విపత్తిషు |
154 మోహయన్తి చ సమ్పత్తౌ కథమర్థాః సుఖావహాః ||
155 ప్రక్షాలనాద్ధి పఙ్కస్య దూరాదస్పర్శనం వరమ్ ||
156 రాజతః సలిలా దగ్నే శ్చోరతః స్వజనాదపి |
157 భయ మర్థవతాం నిత్యం మృత్యోః ప్రాణభృతా మివ ||
158 యద్దదాసి విశిష్టేభ్యో యచ్చాశ్నాసి దినే దినే |
159 తత్తే విత్తమహం మన్యే శేషం కస్యాపి రక్షసి ||
160 అపుత్రస్య గృహం శూన్యం సన్మిత్రరహితస్య చ |
161 మూర్ఖస్య చ దిశః శూన్యాః సర్వశూన్యా దరిద్రతా ||
162 తృష్ణాం చేహ పరిత్యజ్య కో దరిద్రః క ఈశ్వరః |

మిత్రులు :

163 ఔరసం కృతసమ్బన్ధం తథా వంశక్రమాగతమ్ |
164 రక్షితం వ్యసనేభ్యశ్చ మిత్రం జ్ఞేయం చతుర్విధమ్ ||
165 భక్ష్యభక్షకయో:ప్రీతి – ర్విపత్తేరేవ కారణమ్ |
166 అజ్నాతకులశీలస్య వాసో దేయో న కస్యచిత్ |
167 పరోక్షే కార్యహన్తారం ప్రత్యక్షే ప్రియవాదినమ్ |
168 వర్జయే త్తాదృశం మిత్రం విషకుమ్భం పయోముఖమ్ ||
169 దుర్జనేన సమం సఖ్యం ప్రీతిం చాపి న కారయేత్ |
170 ఉష్ణో దహతి చాఙ్గారః శీతః కృష్ణాయతే కరమ్ ||
171 ఉత్సవే వ్యసనే చైవ దుర్భిక్షే రాష్ట్రవిప్లవే |
172 రాజద్వారే శ్మశానే చ యస్తిష్ఠతి స బాన్ధవః ||

లోకరీతి :

173 ఆపత్సు మిత్రం జానీయా – ద్యుద్ధే శూరమృణే శుచిమ్ |
174 భార్యాం క్షీణేషు విత్తేషు వ్యసనేషు చ బాన్ధవాన్ ||
175 శోకస్థాన సహస్రాణి భయస్థాన శతాని చ |
176 దివసే దివసే మూఢం ఆవిశన్తి న పణ్డితమ్ ||
177 నారికేలసమాకారా దృశ్యన్తే హి సుహృజ్జనాః |
178 అన్యే బదరికాకారా బహిరేవ మనోహరాః ||
179 దుర్జనః ప్రియవాదీ చ నైతద్విశ్వాస కారణమ్ |
180 మధు తిష్ఠతి జిహ్వాగ్రే హృది హాలాహలం విషమ్ ||
181 ఛిద్రం నిరూప్య సహసా ప్రవిశత్యశఙ్కః
182 సర్వం ఖలస్య చరితం మశకః కరోతి ||
183 యో2త్తి యస్య యదా మాంస – ముభయోః పశ్యతాన్తరమ్ |
184 ఏకస్య క్షణికా ప్రీతి – రన్యః ప్రాణైర్విముచ్యతే ||
185 ఉపకారిణి విశ్రబ్ధే శుద్ధమతౌ యః సమాచరతి పాపమ్ |
186 తం జన మసత్యసన్ధం భగవతి వసుధే ! కథం వహసి ? ||

స్త్రీలు :

187 ఘృతకుమ్భ సమా నారీ తప్తాఙ్గార సమః పుమాన్ |
188 తస్మాద్ ఘృతం చ వహ్నిం చ నైకత్ర స్థాపయేద్ బుధః ||
189 పితా రక్షతి కౌమారే భర్తా రక్షతి యౌవనే |
190 సా భార్యా యా గృహే దక్షా సా భార్యా యా ప్రజావతీ |
191 సా భార్యా యా పతిప్రాణా సా భార్యా యా పతివ్రతా ||
192 న సా భార్యేతి వక్తవ్యా యస్యా భర్తా న తుష్యతి |
193 తుష్టే భర్తరి నారీణాం సన్తుష్టాః సర్వదేవతాః ||
194 పతిరేకో గురుః స్త్రీణాం సర్వస్యాభ్యాగతో గురుః ||
195 స్వాతన్త్ర్యమ్, పితృమన్దిరే నివసతి, ర్యాత్రోత్సవే సఙ్గతిః
196 గోష్ఠీ పూరుషసన్నిధౌ అనియమో వాసో విదేశే తథా |
197 సంసర్గః సహ పుంశ్చలీభిః అసకృద్వృత్తే ర్నిజాయాః క్షతిః
198 పత్యుర్వార్ధక మీర్షితం ప్రవసనం నాశస్య హేతుః స్త్రియాః ||

స్వస్తివాచనం:

199 భూపాలాః పరిపాలయన్తు వసుధాం శశ్వత్స్వధర్మే స్థితాః |
200 కల్యాణం కురుతాం జనస్య భగవాంశ్చన్ద్రార్థచూడామణిః ||

********************************

4 స్పందనలు to “( 307 ) హితోపదేశం నీతి సూక్తులు ( సంస్కృతం ) – 200”

  1. a.prasada rao Says:

    telugulo vivarinchandi vivarinchandi andariki arthamayyela

  2. sreekanth Says:

    please give telugu meanings sir.

    sreekanth

  3. potharaju rajasekahr Says:

    I liked neeti suktulu, but so many not able to understand the meanings. So please give telugu meaning.

  4. dr areti venkata satyanarayana.BHimavara m.camp.London. UK. Says:

    Pl provide other suktulu.

స్పందించండి

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / మార్చు )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / మార్చు )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / మార్చు )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / మార్చు )

Connecting to %s


%d bloggers like this: