(1101B1) వేమన శతక సారం – 1 (1-58)

శ్రీరామ

“సమన్వయ భారతి” వారి

వేమన సార పద్య శతకం : 1 (1 – 58)
*************************************

(పిల్లలకు అవశ్యం కంఠస్థయోగ్యం)

(సూచన: పద్య సంఖ్యలు సి.పి.బ్రౌన్ 1839 సంకలనము లోనివి)

మొత్తం 1,166 వేమన పద్యాల నుండి పిల్లల కంఠస్థ యోగ్యతను

దృష్టిలో నుంచుకుని ఎంపిక చేసినవి 116 పద్యరత్నాలు.

వీటిని 58 పద్యాల చొప్పున రెండు భాగాలుగా విభజించి ఈ బ్లాగులో శ్రీరామ

అందిస్తున్నాము. వీటితో మొత్తం భారతీయ సంస్కృతికి సంబంధించిన

స్థూల అవగాహన కలుగుతుంది! తల్లిదండ్రులు, ఉపాధ్యాయులు గూడ

తప్పక ఒకసారైనా చదువ దగినవి. ఈ పద్యాలను తమ

పిల్లలకు, విద్యార్థులకు కంఠస్థం చేయిస్తే, వారికి సాంస్కృతిక

వారసత్వం అందించినట్లే! ఇంకా యేం ?

ఈ పద్య రత్నాలహారం మీ పిల్లల కంఠాలలో అలంకరించండి !

( కంఠస్థం చేయలేక పోయినా, భావం గ్రహించ దగిన

ఇంకొక 121 పద్యాలను రెండవ భాగంగా

telugubharathi.wordpress.com ( తెలుగు భారతి )

అనే మా సహచర బ్లాగులోని ” వేమన శతక సారం – 2 (121 )”

అనే పేజీలో ఇవ్వటం జరిగింది.)

********************************************************

201 తల్లిదండ్రులు :
******** **************

1 201
(2-461)
తల్లి గౌరి తనకు తండ్రియే శంభుండు

ప్రమథగణము లఖిల బాంధవులును

తనకు బుట్టినిల్లు తనరు కైలాసంబు

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ !

2 201
(3-110)
తల్లిదండ్రులందు దారిద్ర్యయుతులందు

నమ్మిన నిరుపేద నరుల యందు

.గురువు లందు జూడ భయభక్తు లమరిన

నిహము పరము గల్గు నెసగ వేమ.

203 గురువు :
******** *********

3 203
(1-154)
గురువు లేక విద్య గురుతుగా దొరకదు

నృపతి లేక భూమి తృప్తి గాదు

గురువు విద్య లేక గురుతర ద్విజుడౌనె?||విశ్వ||

205 సజ్జనులు :
******** ***********

4 205
(1-131)
పాల గలయు నీరు పాలెయై రాజిల్లు

నదియు సాంబ యోగ్యమైన యట్లు

సాధు సజ్జనముల సాంగత్యముల చేత

మూఢ జనుడు బుద్ధి మొనయు వేమ !

206 మిత్రులు :
******** *********

5 206
(2-138)
కానివాని తోటి కలసి వర్తించెనా

హాని వచ్చు నెంతవాని కైన

తాటి క్రింద పాలు తాగిన చందమౌ||విశ్వ||

304 మాతృభాష :
******** *************

6 304
(1-392)
కుండ కుంభ మండ్రు కొండ పర్వత మండ్రు

యుప్పు లవణ మండ్రు యొకటి గాదె

భాష లింతె వేరు పరతత్త్వ మొక్కటి ||విశ్వ||

309 విద్య :
******** *******

7 309
(2-373)
వేద విద్య గాదు వీర విద్యయు గాదు

బాధ విద్య గాదు బరువు గాదు

మధురమైనయట్టి మనసు నిల్పెడి విద్య

యోగవిద్య యెన్న పరగ వేమ !

500 త్రికరణములు :
******** ***************

501 దేహం :
******** ********

8 501
(1-257)
తను వనేటి యింట తన శత్రు మిత్రుల

దెలియ లేని వాని తెలి వదేమి

తెలిసిన మనుజునకు దివ్యామృతంబురా|విశ్వ|

502 వాక్కు :

******** ********
9 502
(1-30)
అల్పుడెపుడు బల్కు నాడంబరము గాను

సజ్జనుండు బలుకు చల్ల గాను

కంచు మోగు నట్లు కనకంబు మోగునా |విశ్వ|

503 మనస్సు :
******** ***********

10 503
(1-22)
తన మది కపటము గలిగిన

తన వలెనే కపటముండు తగ జీవులకున్

తన మది కపటము విడచిన

తన కెవ్వడు కపటి లేడు ధరలో వేమా !

600 లోకరీతి :
******** ********

601 లోకరీతి – ప్రకృతి :
******** ******************

11 601
(1-120)
మొదట బోయు నీరు మొగి బీజముల కెక్కి

మొదటి కురుక వేగ మొలక లెత్తు

మొలక పృథివి బెరిగి వెలయును వృక్షంబు |విశ్వ|

12 601
(2-303)
పొట్లకాయ రాయి పొడిగి త్రాటను గట్ట

లీల తోడ వంక లేక పెరుగు

కుక్క తోక గట్ట చక్కగా వచ్చునా||విశ్వ||

604 లోకరీతి – మంచివారు :
******** ***********************

13 604
(1-101)
ఉత్తమోత్తముండు తత్త్వజ్ఞు డిలలోన

మహిమ జూపు వాడు మధ్యముండు

వేషధారి యుదర పోషకు డధముండు||విశ్వ||

14 604
(1-16)
ఉప్పు కప్పురంబు నొక్క పోలిక నుండు

చూడ జూడ రుచుల జాడ వేరు

పురుషులందు పుణ్యపురుషులు వేరయా |విశ్వ|

15 604
(2-179)
శివు గుడిని దీప మిడినను

శివు మందిరమెల్ల వెలుగ జేయుట యరుదా?

శివ యోగి జ్ఞాన దీపము

భువనంబుల వెలుగ జేయు పొలుపుగ వేమా !

(విష్ణు భక్తులు ‘శివ’బదులుగా ‘హరి’ యని
చదువుకొన వచ్చును)

16 604
(2-41)
గుణ యుతునకు మేలు గోరంత జేసిన

కొండ యౌను వాని గుణము చేత

కొండకొద్ది మేలు గుణహీను డెరుగునా||విశ్వ||

607 లోకరీతి – రాజనీతి :
******** *******************

17 607
(3-36)
దాన ధర్మములును దయయు సత్యము నీతి

వినయ ధైర్య ధుర్య వితరణములు

రాజు పాలిటి కివి రాజ యోగంబులు||విశ్వ||

609 లోకరీతి – మానవ సామాన్యం :
******** *******************************

18 609
(1-191)
కానలేడు నుదురు కర్ణముల్ వీపును

నెరులు గాన లేడు నెత్తి మీద

తన్ను గాన లేడు, తత్త్వ మే మెరుగును!||విశ్వ||

19 609
(1-155)
అల్ప సుఖము లెల్ల నాశించి మనుజుండు

బహుళ దుఃఖములను బాధ పడును

పర సుఖంబు నొంది బ్రతుకంగ నేరడు|విశ్వ|

20 609
(1-100)
కడుపు నిండ సుధను గ్రమముతో ద్రావిన

పాల మీద నేల పారు మనసు ?

తత్త్వ మెరుగ వెనుక తత్త్వంబు లేటికో?|విశ్వ|

700 దృక్పథం ( Attitude & Outlook ) :
******** ************************************

701 నిత్య సత్యాలు, న్యాయాలు (eternal truths& laws) :
******** **************************************************

21 701
(1-190) :
పని తొడవులు వేఱు, బంగార మొక్కటి

పరగ ఘటలు వేఱు, ప్రాణ మొకటి

యరయ తిండ్లు వేఱు, యాకలి యొక్కటి||విశ్వ||

705 దృక్పథం ( Attitude & Outlook ) :
******** ************************************

22 705
(3-224)
పూజ కన్న నెంచ బుద్ధి నిదానంబు

మాట కన్న నెంచ మనసు దృఢము

కులము కన్న మిగుల గుణమె ప్రధానంబు||విశ్వ||

23 705
(1-356స)
వినని వానికన్న విన్నవా డధికుండు,

విన్నవాని కంటె కన్నవాడు

కన్నవాని కంటె కలయువా డధికుండు |విశ్వ|

24 705
(1-91)
అనగ ననగ రాగ మతిశయిల్లుచు నుండు

తినగ తినగ వేము తీపి నుండు

సాధనమున పనులు సమకూరు ధరలోన||విశ్వ||

25 705
(1-103)
గంగి గోవు పాలు గంటెడైనను చాలు

కడివెడైన నేమి ఖరము పాలు

భక్తి గలుగు కూడు పట్టెడైనను చాలు|విశ్వ|

26 705
(3-151)
పెట్టినంత ఫలము పెక్కండ్ర కుపహతి

జేయకున్న, దాను జెరుపకున్న

పెండ్లి సేయు నట్టి పెద్ద ఫలంబురా |విశ్వ|

706 సుగుణాలు (good qualities) :
******** ****************************

27 706
(2-345)
పరుల కుపకరించి పరుసొమ్ము పరునకు

పరగ నిచ్చెనేని పరము గలిగె

పరము కన్న నేమి పావనమా సొమ్ము?||విశ్వ||

28 706
(3-131)
దిక్కు లేని రోగి దీనత బాపిన

పురుషు డిహము నందు పూజ్యు డగును

పరము నందు వాని భాగ్య మేమనవచ్చు||విశ్వ||

707 దుర్గుణాలు ( bad qualities) :
******** ****************************

29 707
(1-63)
తన గుణము తనకు నుండగ

నెనయంగా నొరుని గుణము నెంచును మదిలో

తన గుణము తాను దెలియక

బరు నిందం జేయు వాడు భ్రష్టుడు వేమా!

800 ప్రవర్తన – నడవడిక: ( conduct and behaviour ) :
******** ************************************************

802 చెడ్డ అలవాట్లు ( bad habits ), :
******** ******************************

30 802
(2-156)
పరుల మోస పుచ్చి ధర ధన మార్జించి

కడుపు నించుకొనుట కాని పద్దు

ఋణము సేయు మనుజు డెక్కువ కెక్కునా||విశ్వ|

805 నీతులు ( వ్యవహారం ) :
******** ***********************

31 805
(1-24)
తామసించి సేయతగ దెట్టి కార్యంబు

వేగిరింప నదియు విషమ మగును

పచ్చి కాయ దెచ్చి పడవేయ ఫలమౌనె? ||విశ్వ||

32 805
(1-26)
నీళ్ళలోన మొసలి నిగిడి యేనుగు బట్టు

బైట కుక్క చేత భంగపడును

స్థాన బలిమి గాని తన బలిమి కాదయా |విశ్వ|`

33 805
(1-21)
అనువుగాని చోట నధికుల మనరాదు

కొంచె ముండుటెల్ల కొదువ గాదు

కొండ యద్దమందు కొంచెమై యుండదా ? |విశ్వ|

34 805
(2-35)
తనదు నృపతి తోడ తన యాయుధము తోడ

నగ్ని తోడ పరుల యాలి తోడ

హాస్య మాడుటెల్ల ప్రాణాంతమౌ సుమ్ము|విశ్వ|

35 805
(3-107)
హీన నరుల తోడ నింతుల తోడను

పడుచువాండ్ర తోడ ప్రభువు తోడ

ప్రాజ్న జనులతోడ బ్రహ్మజ్న జనులతో

వైపు దెలసి పలుక వలయు వేమ!

1000 చతుర్విధ పురుషార్థాలు ( ధర్మార్థకామమోక్షాలు ) :
******** *************************************************

1010 ధర్మం ( శాంతి, సామరస్యం ) :
******** *****************************

36 1010
(1-67)
చిత్తశుద్ధి గల్గి చేసిన పుణ్యంబు

కొంచె మైన నదియు కొదువ గాదు

విత్తనంబు మఱ్ఱి వృక్షంబునకు నెంత||విశ్వ||

37 1010
(3-17)
ఇరుగు పొరుగు వారి కెనయు సంపద జూచి

తమకు లేదటన్న ధర్మమేమి?

ధర్మమన్న తొల్లి దన్నుక చచ్చిరి

కర్మఫలము నేడు గలిగె వేమ !

38 1010
(2-153)
ధార్మికునకు గాని ధర్మంబు గనరాదు

కష్టజీవి కెట్లు గానబడును

నీరు జొరక లోతు నిజముగా దెలియదు||విశ్వ||

1011 ధర్మాలు విశేష ( ప్రత్యేక ) :
********** *******************************

39 1011
(1-85)
సత్య మమరి యుండ, జ్ఞాన మమరి యుండు

జ్ఞాన మమరి యుండ సత్యముండు

జ్ఞాన సత్యములును సమమైన ద్విజుడగు||విశ్వ||

1050 అర్థం ( ధనం, సంపాదన ) :
******** **************************

40 1050
(3-6)
ధనమే మూలము జగతికి

ధనమే మూలంబు సకల ధర్మంబులకున్

గొనమే మూలము సిరులకు

మనమే మూలంబు ముక్తి మహిమకు వేమా !

41 1050
(3-22)
తాము గడన సేయు ధనము తమది యని

నమ్మి యుండ్రు వెర్రి నరులు భువిని

తాము నొకరి కిచ్చు ధన మింతియే కాక

కడమది తమ కేల కలుగు వేమ !

42 1050
(3-100)
ఏమి గొంచు వచ్చె నేమి దా గొనిపోవు

పుట్టువేళ నరుడు గిట్టువేళ

ధనము లెచటి కేగు దా నేగు నెచటికి?|విశ్వ|

43 1050
(3-26)
ధనవిహీనుడైన తండ్రి గర్భంబున

భాగ్య పురుషు డొకడు పరగ బుట్టి

బహుళ ధనము గలిగి భద్ర మార్గంబున

పరుల కుపకరించి ప్రబలు వేమ !

1060 కామం (కోరిక, ఆశ, ధన వినియోగం ) :
******** *************************************

44 1060
(1-53)
నీళ్ళలోని చేప నెరి మాంస మాశకు

గాల మందు జిక్కి గూలి్నట్లు

యాశ బుట్టి మనుజు డారీతి జెడిపోవు |విశ్వ|

1080 మోక్షం ( సర్వాధిక ఆనందం ) :
******** ******************************

45 1080
(2-312స)
సుఖము లంతమందు చూడంగ దుఃఖంబు

సుఖములును కష్ట పూర్వకములు

దుఃఖస్పర్శ లేని సుఖమన్న మోక్షమే !

1310 స్త్రీలకు ప్రత్యేక విషయాలు :
******** *****************************

46 1310
(1-71)
గుణవతి యగు యువతి – గృహము చక్కగ నుండు

చీకటింట దివ్వె చెలగు రీతి

దేవి యున్న యిల్లు-దేవార్చన గృహంబు||విశ్వ||

1700 మతం :
******** ********

47 1700
(2-53)
మొదల తన మతము వదలక

తుద నెవ్వరి మతమునైన దూషింపకయున్

బదిలుడయి కోర్కి గోరక

ముదమున జరియించు వాడె ముఖ్యుడు వేమా!

1710 హిందూ మతం ( సనాతన ధర్మం ): :
******** **********************************

48 1710
(2-399)
శైవ వైష్ణవాది షణ్మతంబుల కెల్ల

దేవుడొక్కడనుచు దెలియ లేరు

తమకు భేదమయిన తత్త్వంబు భేదమా ! ||విశ్వ||

2300 మోక్ష సాధనా మార్గాలు :
******** *************************

2310 కర్మయోగం :
******** *************

49 2310
(3-205)
వ్రాత వెంట గాని వరమీడు దైవంబు

సేత కొలది గాని వ్రాత గాదు

వ్రాత కజుడు కర్త సేతకు దా కర్త!|విశ్వ|

2320 ధ్యానయోగం :
******** **************

50 2320
(3-7)
కడగి గాలి లేని గగనంబు భంగిని

బలు తరగలు లేని జలధి మాడ్కి

నిర్వికారమునను నిశ్చలత్వమున దా

నుండెనేని ముక్తి యొనరు వేమా!

2330 భక్తియోగం :
******** ************

51 2330
(2-214)
దేవ పూజ సేయ దివ్య భోగము గల్గు

తత్త్వ మెరిగెనేని దైవ సముడె

యేమి లేని నరున కేగతి లేదుర||విశ్వ|

52 2330
(1-189)
పసుల వన్నె వేఱు, పాలేక వర్ణమౌ

పుష్పజాతి వేఱు, పూజ యొకటి

దర్శనంబు వేఱు, దైవంబు యొక్కటి!||విశ్వ||

53 2330
(3-45)
మంట లోహమందు మాకుల శిలలందు

పటము గోడలందు ప్రతిమలందు

తన్ను దెలుసుకొరకు తగలదా పరమాత్మ!||విశ్వ||

54 2330
(1-222)
మరియు దధిని ఘృతము, మానులం దనలంబు,

చారు సుమము లందు సౌరభంబు,

తిలల తైలమట్ల దేజరిల్లు జిదాత్మ||విశ్వ||

55 2330
(2-205)
కడక నఖిలమునకు నడి నాళ మందున్న

వేగు చుక్క వంటి వెలుగు దిక్కు

వెల్గు కన్న దిక్కు వేరెవ్వ రున్నారు||విశ్వ||

2340 జ్ఞానయోగం :
******** *************

56 2340
(1-223)
తరువ తరువ బుట్టు తరువున ననలంబు

తరువ తరువ బుట్టు దధిని ఘృతము

తలప తలప బుట్టు తనువున తత్త్వంబు||విశ్వ||

57 2344
(3-41)
సకలాకారు డనంతుడు

సకలాత్మల యందు సర్వ సాక్షియు దానై

సకలమున నిర్వికారుం

డకలంక స్థితిని బ్రహ్మ మనబడు వేమా !

58 2345
(1-221)
ఏక బ్రహ్మము నిత్యము

వైకల్పిక మైన యట్టి వస్తువు లెల్లన్

యేకత్వంబని యెరిగిన

శోకములే కల్ల! ముక్తి సులభము వేమా !

*******************************************